Türkiye’de görülen sıcak hava dalgaları 9 kat arttı, süresi uzadı

EGE Üniversitesi (EÜ) Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi İklim Bilimi Uzmanı Prof. Dr. Ecmel Erlat,  “1950 yılından bu yana Türkiye 1.46 santigrat ısındı. Dünya averajının 3 katı ısınan bir bölgede yer alıyoruz. 1950’li yıllarda mayıs ve eylül ayları arasında yılda bir kez sıcak hava dalgası olurken, bu kıymet 9 kat artış gösterdi. Çok daha sık sıcak hava dalgasına maruz kalıyoruz. Sıcak hava dalgasının süresi uzadı. Eskiye göre sıcak hava dalgalarının süresinde 7 kat artış laf konusu” dedi.

Dünya genelinde küresel ısınmanın tesirleri gün geçtikçe daha oldukça hissediliyor. Akdeniz Havzası’nda bulunan Türkiye ise bu tesirleri en oldukça etkilenen ülkeler arasında yer alıyor. Geçen  hafta dünya çapında ısı averajı üst üste 4 gün süresince üstün dereceli kırarken, Türkiye de 7 gün sürmesi beklenen sıcak hava dalgası içerisine girdi.

EÜ Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü tedris üyesi İklim Bilimi Uzmanı Prof. Dr. Ecmel Erlat, dünyada incinen ısı rekorlarını, küresel ısınmanın Türkiye’ye etkilerini ve ülkemizde görülen sıcak hava dalgalarına dair değerlendirmelerde bulundu. 2016 yılı Ağustos ayında 16.92 santigrat ile incinen rekorun yenilendiğini belirten Prof. Dr.  Erlat, “3-4 Temmuz tarihlerinde insanlık tarihinde birtakım paleoklimatik verilere göre son yüz bin yıldaki en yüksek ısı değerlerine ulaştık. Son ölçülen küresel takribi değerler bunun 17.18 santigratta ulaştığını gösteriyor. Bunun ana sebebi biziz, insan kökenli iklim değişikliği. Sanayi devriminden bu yana atmosfere bıraktığımız fosil yakıtlar, dünyanın sera tesirini güçlendiriyor. Bunun gözle görülür ve hissettiğimiz tarafı da sıcaklıklarda görüyoruz. Tüm dünyada takribi sıcaklıklar artıyor. En fazla ısınan bölge kutup bölgesi başta geliyor. Türkiye’nin de içerisinde bulunmuş olduğu Akdeniz Havzası da dünyada hızla ısınan bölgelerden biri. 1950 yılından bu yana Türkiye 1.46 santigrat ısındı. Paris İklim Anlaşması’ndaki sınır eşik kıymeti olan 1.5 santigrat değere 1950 yılından bu yana ulaşmış vaziyette. Dünyada en süratli ısınan alanlardan biriyiz. Dünya averajının 3 katı ısınan bir bölgede yer alıyoruz” dedi.’DÜNYA 1.5 SANTİGRAT ISINDIĞINDA DÜNYADAKİ BİTKİLERİN YÜZDE 4’Ü YOK OLACAK’Prof. Dr. Erlat, 2030’lara gelindiğinde 1.5 santigrat ısı eşiğinin aşılacağını dikkat çekip, şu şekilde konuştu: “Bunu izleyen yıllarda sıcaklıklar 1.5 santigradın üstünde olmaya devam ederse, bütün ekosistem üstünde oldukça ciddi kalıcı etkisinde bırakır bırakacağı anlamına geliyor. Gerekli önlemler alınmazsa, iklim modelleri diyor ki 2052 senesinde 2 santigrat ısı eşiğini aşacağız. Dünya 1.5 santigrat ısındığında küresel deniz seviyeleri 50 santim yükselecek, hayattaki bitkilerin yüzde 4’ü geri gelmemek suretiyle yok olacak. Türler yok olacak, deniz seviyesinde artış hızlanacak, buzul kayıplarımız artacak, kuraklıklar şiddetlenecek, seller, taşkınlar ve sıcak hava dalgaları gibi bütün sıra dışı vakalarda artış meydana gelecek. Ortalama değerler kaydığında uç değerler de kayıyor. Ortalama yükselirse, tayfunlar, kuraklıklar seller bunların sıklığı şiddeti, alansal dağılımı, zamanlaması değişiyor. Sıcak hava dalgası temmuz, ağustosta olması gerekirken artık mayıs ayında da görmeye başladık.”‘9 KAT ARTIŞ’Türkiye’nin 2023 yılı sıcak hava dalgasını yaşamaya başladığını aktaran Prof. Dr. Erlat, meteorolojik verilere göre 1950’lilere göre sıcak hava dalgalarının daha sık oluşmaya başladığını belirtip, “Elimizdeki veriler, 1950’li yıllarda mayıs ve eylül ayları arasında yılda 1 kez sıcak hava dalgası olurken, son yaptığımız çabalama ortaya koydu ki bu kıymet 9 kat artış gösterdi. Çok daha sık sıcak hava dalgasına maruz kalıyoruz. Sıcak hava dalgasının süresi de uzadı. Bu hafta yaşayacağımız sıcak hava süreci aşağı yukarı 7 gün devam edecek. Ölçülen sıcaklıklarda oldukça büyük bir anormallik yok ama daha sık ve daha uzun sıcak hava dalgalarını yaşıyoruz. Örnek verirsek, 2020 yılının mayıs ayında Ödemiş, Nazilli, Dalaman istasyonlarda 15 Mayıs’ta ölçülen hava sıcaklığı 43 dereceye ulaştı. O sene zeytin, narenciye, portakal üretiminde düşüş ortaya çıktı” diye konuştu.İZMİR’İN TROPİK GECE SAYISI 100 GÜNÜN ÜZERİNDEBetonarme, asfalt gibi yüzeylerin ısıyı oldukça daha oldukça hapsettiği için kentlerin kırsal yerlere göre iklim değişikliğinden daha oldukça etkilendiğini aktaran Prof. Dr. Erlat, İzmir özelinde değerlendirmelerini şu şekilde anlattı: “Kentler kırsal yerlere göre 6-7 santigrat daha sıcaklıklara sahip. İzmir’de sıcak hava dalgalarına baktığımızda, 1950’li yıllarda mayıs, eylül aylarında en oldukça bir ya da iki kez sıcak hava dalgası yaşanırken bu sayı 2010 yılından itibaren yılda minimum dört, beş sıcak hava dalgasına ulaşmış vaziyette. Kentlerdeki yeşil alanların azlığı sıhhat koşullarını tehdit ediyor. Rekor sıcaklıkların yanısıra sıcak hava dalgasının süresinin uzaması insan sağlığını tehdit oluşturuyor. Meteorolojide tropik gece terimi vardır. Gece en düşük sıcaklıklar 20 santigratı geçtiğinde tropik gece olarak tanımlanır. İzmir için meydana getirilen çalışmalar gösteriyor ki 1950’li yıllarda gece sıcaklıklarının 20 santigratı geçmiş olduğu gün sayısı en oldukça 70 güne ulaşırken şu anda 100 günün üzerinde. Gündüzleri de sıcaklıkların 30 santigratları geçmiş olduğu gün rakamları 70’lerden 100’e çıktığını görüyoruz. İzmir senenin minimum 3,5 ayında gündüz sıcaklıkları 30 santigratın üstünde seyrediyor.” .’TÜRKİYE’DE SEL FELAKETİNDEN EN FAZLA ETKİLENEN İKİNCİ İL İZMİR’İzmir’in iklim değişikliğindeki en mühim problemlerinden bir tanesinin sel ve taşkınlar bulunduğunu özetleyen Prof. Dr.  Erlat, şu şekilde devam etti: “Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün 2010 ile 2021 yılları arasının içerisine alan çalışmasında, Türkiye’de en oldukça sel felaketinde etkilenen 2’nci il, İzmir oldu. Bu dönemde İzmir’de 95 adet sel felaketi yaşanmış. Dere yatakların tabii akışının bozulması, nehir yataklarının beton bir döşek içerisine alınması, akarsu akışlarının, nehir yatakları akış düzenini bozuyor ve bu da sel taşkına niçin oluyor. Kentler beton ve asfaltla kaplı olduğundan yağan yağmur yüzeyel akışa geçiyor. Sıcaklıklar arttıkça buharlaşma şiddetleniyor. Atmosferde oldukça fazla rutubet var. Hem rutubet hem ısı atmosferdeki vakaları şiddetlendiriyor. O nedenle eskiye gök gürültülü sağanak yağışları bilhassa bahar aylarında daha oldukça oluyor. Dolu yağışı, şimşekli, yıldırımlı yağışları daha oldukça görüyoruz. İzmir’de gözle görünür değişimlerden biri deniz kabarmaları. Kış mevsiminde tazyik düştüğünde deniz seviyesi kabarır. İzmir’in alçak bölgeleri, Bostanlı, Mavişehir, Karşıyaka, Konak gibi bölgeler sular altında kalıyor. 20 yılda bir olan deniz kabarmaları neredeyse 4 ya da 5 yılda tekrarlanır oldu. İzmir’de artık yılda 2 defa ‘su hortumları’ ya da ‘tornado’ ismini verdiğimiz hortumlar oluşmaya başladı. Küresel ısınma dediğimiz yalnızca takribi sıcaklıklardaki artış olarak algılamamalıyız. İklim değişikliği aşırı hava ve iklim vakaları olarak görüyoruz. Aşırı hava vakaları can kayıpların yanısıra milyon dolarlara bulabilecek hasarlara niçin olabilir.”