DENİZ KAŞİFİ DÜMENİ TEKRAR MARMARA’YA KIRDI

Türkiye İş Bankası tarafınca Ortadoğu Teknik Üniversitesi Deniz Bilimleri Enstitüsü’nün kullanımına sunulan insansız su altı planörü ‘Deniz Kâşifi’, Marmara ve Akdeniz’deki keşiflerinin sonrasında oksijen seviyelerinin en düşük noktalara gerilediği kritik dönemde Marmara’da suya indirildi.

‘Deniz Kâşifi’nin ikinci kez Marmara sularına indirilmesi vesilesiyle İş Bankası Genel Müdür Yardımcısı ve Sürdürülebilirlik Lideri Gamze Yalçın, ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü Müdürü Barış Salihoğlu ve Müdür Yardımcısı Devrim Tezcan’nın katılımı ile basın toplantısı düzenlendi. “Dünya bizim gelecek bizim” yaklaşımıyla, İş Bankası ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nin (ODTÜ) denizlerdeki kirliliğin önlenmesi ve ekosistemin sürdürülebilirliği için hayata geçirdiği iş donanması devam ediyor. İş Bankası tarafınca ilmi çalışmalara yardımcı olmak suretiyle Aralık 2022’de ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü’nün kullanımına sunulan ‘Deniz Kâşifi’ isimli insansız su altı planörü, Marmara ve Akdeniz’deki araştırmalarının sonrasında oksijen seviyelerinin en aza indirilmiş olduğu kritik dönemde rotasını yeniden Marmara Denizi’ne çevirdi. Marmara’da yapılacak çabalama ile müsilaja yönelik riskler, ayrıntılı bir halde araştırılacak ve kapsamlı bir veri seti ortaya konulacak. Yapılacak inceleme ile müsilajın riskleri Türkiye’de ilk defa kapsamlı bir biçimde haritalandırılacak.

“Deniz kirliliğini hepimizin ortak meselesi olarak görüyoruz”
Deniz kirliliğinin her insanın ortak problemi bulunduğunu belirten Gamze Yalçın, “Aslında bilim dünyasının seneler ilkin dikkat çekmiş olduğu müsilaj sorununu, 2021’in yazları Marmara Denizi’nin üzerini kaplayan olağandışı, kaygı verici görüntülerle ve sahneler kirliliğin boyutunu net bir halde gözler önüne seriyor. Sürdürülebilirliği prensip edinmiş bir banka olarak denizlerin ve doğanın bu durumuna kayıtsız kalamayız. Deniz kirliliğini her insanın ortak meselesi olarak görüyoruz. Denizlerin yanısıra deniz kaynaklarını güvenliğini sağlamak ve sürdürülebilir kılmak için neler yapılabileceğine dair bilim adamları ve işin ehli sivil cemiyet kuruluşlarıyla iş donanması yapıyoruz” dedi.

“Bilimsel incelemelerin kapsamının genişletilmesini hedefliyoruz”
Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarının 14’üncüsü olan “Sudaki Yaşam” ile okyanusları, denizleri ve deniz kaynaklarını korumanın ve sürdürülebilir kullanmanın hedeflendiğine işaret eden Yalçın, bu amaca yönelik ilmi bilginin artırılmasının ve inceleme kapasitesinin geliştirilmesinin kritik öneme haiz bulunduğunu belirtti. ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü ile hayata geçirdikleri ‘Deniz Kâşifi’ projesinin tam anlamıyla bu amaca hizmet ettiğinin önemini vurgulayan Yalçın, “ODTÜ ile yaptığımız iş birliğiyle ilmi incelemelerin kapsamının genişletilmesini hedefliyoruz. Deniz Kâşifi, iklim değişikliğinin denizlerdeki negatif tesirleri başta olmak suretiyle yüksek veri ihtiyacı duyulan problemlerin tespiti, takibi, çözüm önerileri geliştirilmesi ve lüzumlu tedbirlerin alınabilmesi için veri topluyor. Bu veriler, Marmara’da yaşanmış olan müsilaj gibi felaketlerin ve kirliliğin önlenmesinin yanı sıra deniz ekosisteminin sürdürülebilirliğine yönelik ilmi çalışmalara katkı sunması açısından da büyük ehemmiyet taşıyor” diye konuştu.

“Oksijenin aşağı yukarı yüzde 50’sini üreten okyanuslar ve denizler için hepimizin fiil sorumluluğu var”
Denizlerdeki kirliliğin azaltılması ve ekolojik dengenin sürdürülebilirliği için öteki inisiyatifler de aldıklarını belirten Yalçın, bu hususta toplumu bilinçlendirmek ve çözüm üretebilmek amacıyla Türk Deniz Araştırmaları Vakfı tarafınca düzenlenen 3’üncü Marmara Denizi Sempozyumu’na ev sahipliği yaptıklarını; müsilajın bölgedeki canlı yaşamına tesirleri ve çözüm önerilerine ilişkin ‘Bir Umut Marmara’ belgeseline yardımcı verdiklerini, deniz kirliliğini azaltacak yatırımlara finansman sağlamak suretiyle “Denizleri Koruyalım Kredisi”ni hazırladıklarını anlattı.

Gamze Yalçın, bu alandaki çalışmalarını sürdüreceklerini vurgulayarak, “Dünyanın aşağı yukarı yüzde 70’ini kaplayan, oksijenin en azca yüzde 50’sini üreten ilaveten çoğu deposu bizlere sunan okyanuslar ve denizler için hepimizin fiil sorumluluğu var” dedi.

“Denizlerin bilinmeyenlerini beraber keşfedeceğiz”
ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Barış Salihoğlu da İş Bankası ile beraber denizlerin bilinmeyenlerini beraber keşfetme hedefiyle hayata geçirdikleri iş donanması kapsamında Deniz Kâşifi’nin Marmara ve Akdeniz’de ölçümler gerçekleştirdiğini söyledi.

Salihoğlu, Türkiye karasularında yapılacak deniz araştırmalarını bir adım ileriye taşıyacak Deniz Kâşifi’nin öteki deney sistemlerinden, yüksek mekânsal çözünürlüğünde olan veri toplaması, uzun soluklu çalışmalar gerçekleştirebilmesi, devamlı insan müdahalesine gerek kalmadan otonom operasyonlar yapabilmesi, anlık veri iletimi ve en azca çevresel tesiri olması ile ayrıştığının altını çizdi.

Salihoğlu, ”Deniz kaşifi, sürdürdüğümüz deniz araştırmalarına tamamlayıcı yapıda bir cihaz. Bu aygıt ile gerçekleştirdiğimiz Marmara ve Karadeniz çalışmalarının yanı sıra, önümüzdeki dönemde de bütün denizlerimizde çalışmalar yapmayı planlıyoruz. Açık denizde gerçekleştirdiğimiz çalışmaları ve durağan(durgun) veri alan deney sistemlerinin tamamlayıcısı olan Deniz Kaşifi gibi otonom cihazların ve öteki deney sistemlerinin sayılarının denizlerimizde artması oldukça önemli. Bu sistemler vasıtasıyla meydana getirilen gözlemler vasıtası ile başta iklim değişikliği ve kirlilik olmak suretiyle denizlerimiz üstündeki baskıların etkilerini daha net idrak edebilecek ve bu baskılara yönelik çözümler geliştirebileceğiz” dedi.

“Marmara’da iki değişik devri karşılaştıracağız”
Deniz Kâşifi’nin Marmara Denizi çalışmasının iki aşamalı planlandığını, bu çalışmalarla Marmara denizinde iki değişik dönemdeki dinamiği anlamaya çalıştıklarını belirten Salihoğlu, şimdiye kadar toplanan verilerle müsilaj vakasına meyilli denizlerde, oksijen seviyelerinin düşük olduğu sularda çözüm önerileri geliştirmek için lüzumlu kritik bilgilerin sağlandığını anlatım etti. Salihoğlu, şu detayları aktardı: “Cihaz, ilk aşamada durağan(durgun) bir standardize istasyonu gibi kullanılarak aynı noktada 900 metre derinliğe daldı ve İstanbul Boğazı’ndan çıkan jet akıntısının tesiri 24 saat süresince gözlendi. Bu sayede ilk defa Boğaz jetinin tesiri yerinde ve anlık olarak ölçülebildi. İkinci aşamada ise Doğu-Batı uzanımlı 76 km uzunluğunda bir hat süresince ölçümler yapıldı. Hat boyunca, Marmara Denizi’ne hususi iki tabakalı sistemde, tabakalar arası etkileşimi yüksek çözünürlükte belirlemek için yüzey ile 50 metre derinlik içinde veri toplandı. Bu ölçümler, kış koşullarında bile çoğu alanın oksijen yönünden yoksul bulunduğunu gösterdi. Buna karşın, Bandırma ve Edremit Körfezleri’nin de bulunmuş olduğu cenup bölgesine oksijenli Akdeniz alt suyu girişi gözlendi. Fakat batıdan doğuya gittikçe bu etkinin tamamiyle kaybolduğu ve İzmit Körfezi gibi yerlere kafi oksijen taşınımının kış koşullarında bile oldukça sınırı olan kalacağı ortaya kondu.”

Barış Salihoğlu, bu durumun Marmara Denizi’nde yaşayan canlılar üstünde negatif etkilere niçin olabileceğine dikkat çekti.

Akdeniz’de Türkiye’nin en uzun robotik oşinografik çalışması yapıldı
Deniz Kâşifi’nin Akdeniz çalışmasında ise 600 km uzunluğundaki bir hat süresince yüzeyden 500 metre aşağıya süzülerek inip çıkan gliderin, konvansiyonel yöntemle yapılması oldukça uzun sürecek 500 düşey profile mukamele gelecek şekilde ölçümler gerçekleştirdiğini söyleyen Salihoğlu, Akdeniz’deki bu araştırmanın, Türkiye denizlerinde otonom bir cihazla meydana getirilen en uzun robotik oşinografik çabalama bulunduğunu vurguladı.

Salihoğlu, inceleme keşfinde Doğu Akdeniz’de deniz sistemlerinin davranışının ilk kez yüksek mekânsal çözünürlükte incelenmiş olduğu bilgisini verdi.