45 yaş üstü dikkat! Kolorektal kanser riski artıyor

Bazı durumlarda önlenmesi kolay, derli toplu tarama testleriyle de erken tanısı olası olan kolorektal kanserler için her bireyin 45 yaşından sonrasında derli toplu tarama testlerini yaptırması hayati ehemmiyet taşıyor. Prof. Dr. İlknur Erenler Bayraktar, kolorektal kanserler ile ilgili malumat verdi.

EN SIK GÖRÜLEN KANSERLER ARASINDA YER ALIYOR

Cinsiyete göre bakıldığında erkeklerde akciğer ve prostat kanserinden sonrasında üçüncü en sık, hanımlarda ise meme kanserinden sonrasında ikinci en çok görülen kanser türü olan kolorektal kanserler mühim bir sıhhat sorunudur. Kolorektal kanserler, bütün kanser ölümlerinin yüzde 8’inden sorumludur. Eğer kişilerin ailesinde 60 yaş öncesinde kolorektal kanser öyküsü ya da kanser riski yüksek polip öyküsü var ise bu kişilerin kolorektal kanserler açısından daha yüksek riskli olduğu söylenebilir.

Kalın bağırsağın aşağı yukarı 15 cm’lik alt bölümüne rektum, 150 cm’lik üst bölümüne kolon denmektedir. Kolorektal kanserler, kolon ve rektum kısmında gelişen kanserlerdir. Sorun kolonda başladıysa kolon kanseri, rektumda başladıysa rektum kanseri olarak adlandırılmaktadır. Genellikle bir çok kolorektal kanser, kalın bağırsağın iç yüzeyinde büyüyen polip ile başlar. Tüm polipler kansere dönüşmese de birtakım polip türleri zaman içinde kansere dönüşebilir.

İLERİ YAŞ BÜYÜK BİR RİSK FAKTÖRÜ

Kolorektal kanserleri risk faktörlerini bilerek önlemek olası olabilmektedir. Örneğin yaş büyük bir risk faktörüdür. Kolorektal kanserler her yaşta görülebilir yalnız bir çok kolorektal kanser hastası 45 yaşın üzerindedir. Bu nedenle 45 yaş üzeri bireylerin derli toplu olarak tarama testlerini yaptırması hayati ehemmiyet taşır. Eğer kişinin ailesinde buna benzer bir hikâye var ise gelecekte kolorektal kanser olma riski daha yüksek olur. Ülseratif kolit ve Crohn rahatsızlıkları kolorektal kanser riskini artıran bir öteki etkendir.

BESLENME ALIŞKANLIKLARI ÖNEM TAŞIYOR

Beslenme alışkanlıkları da kolorektal kanserler üstünde etkilidir. Düşük lifli, yüksek yağlı rejimler kolon kanseri riskini artırırken; yüksek miktarda kırmızı et ve işlenmiş et tüketen kişilerde kolorektal kanser büyüme olasılığı yüksektir.

Lifli beslenme, kabızlığın önlenmesi, kolesterolün düşürülmesi, hazım sisteminin iyileştirilmesinde mühim bir yere sahiptir. Bu sayede kolorektal kanserler başta olmak suretiyle bir çok hastalıktan korunmak mümkündür.

Tam tahıllı yiyecekler, mevsiminde yenen taze meyveler, tam tahıllı ekmek ve krakerler, enginar, mısır, ıspanak, brokoli, patates gibi sebzeler, kurutulmuş meyveler ve kuru baklagiller lif yönünden varlıklı yemeklere örnektir. Bu yemeklere her öğünde yer vermek ve bolca su tüketmek bağırsak sağlığı için çok mühim bir yere sahiptir. Bunun yanısıra hareketsiz hayat seçimi da kolorektal kanserler açısından risk oluşturmaktadır.

Hareketsiz olan kişilerin kolon kanseri geliştirme olasılığı daha yüksektir. Düzenli fizyolojik etkinlik yapmak kolorektal kanseri riskini azaltabilir. Yanlış beslenme alışkanlıklarına ve hareketsiz yaşama bağlı gelişebilen diyabet ve insülin direnci de kolorektal kanser oluşmasına zemin hazırlayabilir. Ayrıca obezite, sigara tüketimi, aşırı alkol tüketimi de kolerektal kanserin bir öteki ciddi risk faktörlerindendir.

MİDE BULANTISI VARSA DİKKAT!

Kolorektal kanserler erken evrelerde alemet vermez. Belirti genellikle tümör büyürse ya da çevresindeki dokulara yayılırsa çıkar. En bilindik kolorektal kanser belirtileri; kabızlık, ishal, bağırsak hareketinden sonrasında boş olmama hissi, rektal kanama, dışkıda kan, karın şişkinliği, karın ağrısı, rektal ağrı ya da basınç, karın ya da rektumda bir yumru, iştah azalması, mide bulantısı ya da kusma, anemi, tükenmişlik hissi, zayıflık, nedensiz kilo kaybı şeklinde sıralanabilmektedir.

Eğer kanser bedenin değişik bölgelerine yayılmışsa; sarılık, soluk darlığı, kemik ağrısı gibi semptomlar oluşturabilir. Kolorektal kanserin teşhisi için hasta ayrıntılı biçimde muayene edilir. Bunun yanısıra kan ve dışkı testleri, signoidoskopi, kolonoskopi, proktoskopi gibi görüntüleme teknikleri kullanılabilir. Bazı durumlarda biyopsi yapılması gerekebilir. Biyopsi, bir doku örneğini inceleyen bir laboratuvar testidir.

DÜZENLİ TARAMAYLA ÖNLENENİLİR

Kolorektal kanseri önlemenin en iyi yolu derli toplu tarama yaptırmaktır. Kronik inflamatuar rahatsızlıkları olanlar; crohn hastaları, ülseratif kolit hastaları ve ailede kanser ya da polip öyküsü olan hastalara derli toplu kolonoskopik incelemeler yapılması gerekir. Bu sayede kanser gelişmeden risk öngörülebilmektedir.

Toplumdaki bütün bireylerin altta yatan rahatsızlıkları olamasa bile 50 yaşından sonrasında derli toplu olarak taranmaları gerekmektedir. Bu amaçla da öncelikle kolonoskopik araştırma yapılıp eğer rastgele bir patoloji yoksa 10 yılda bir tekrarlanması önerilir.

POLİPLERİN KANSERE DÖNMESİ 10 YILI BULABİLİR

Kolorektal kanser tarama testleri, hiç bir alemet olmasa bile kanser ya da kanser öncüsü olup olmadığına bakılmasını sağlar. Poliplerin kansere dönüşmesi 5 ila 10 sene kadar sürebilir. Erken teşhis tedavinin başarısının artmasına destek olur. Kolorektal kanseri önlemek için yüksek lifli ve sıhhatli beslenmek, egzersizi hayata dahil etmek, sigara ve alkol kullanmamak ehemmiyet taşımaktadır.

Kolorektal kanser olan kişilerde tedaviler çok seçeneklidir. Eğer erken evrede bir vaziyet laf konusuysa kolonoskopi ile kansere neden olan polipler çıkarılabilir, endoskopik mukozal rezeksiyon ya da minimal invaziv cerrahiler tercih edilebilir. Daha ileri evre bir vaziyet laf konusuysa ileri bir cerrahi teknik uygulanabilir. Bunların yanısıra tedavi için kemoterapi, radyoterapi, hedefe yönelik akıllı deva gibi seçenekler bulunmaktadır.